Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w budynkach jest jednym z kluczowych elementów warunkujących możliwość ich bezpiecznego i trwałego użytkowania w całym okresie eksploatacji. Zakres wymagań w tym obszarze wynika wprost z przepisów techniczno-budowlanych, w szczególności z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
W rozporządzeniu tym wyodrębniono cały dział poświęcony bezpieczeństwu pożarowemu, rozpoczynający się od § 206, którego nadrzędnym celem jest zapewnienie, aby budynek – w warunkach pożaru – zachowywał się w sposób przewidywalny i bezpieczny oraz gwarantował sprawną ewakuację w sytuacjach zagrożenia pożarowego. Dotyczy to zarówno użytkowników obiektu, jak i służb ratowniczych prowadzących działania gaśnicze.
W praktyce oznacza to, że obiekt budowlany, w zależności od swojej klasyfikacji (zależnej od przeznaczenia, wysokości, powierzchni i kategorii zagrożenia ludzi), musi spełniać wymagania dotyczące:
- nośności konstrukcji w warunkach pożaru (R)
- szczelności ogniowej przegród i elementów oddzielających (E)
- izolacyjności ogniowej przegród budowlanych (I)
Wymagania te odnoszą się bezpośrednio do czasu, jaki poszczególne elementy budynku muszą zagwarantować w warunkach pożaru. Opisywane są one za pomocą oznaczeń R, E, I oraz ich kombinacji (REI), które określają, przez jak długi okres dany element:
- zachowuje zdolność przenoszenia obciążeń,
- ogranicza przedostawanie się płomieni i gorących gazów,
- chroni stronę nieobjętą pożarem przed nadmiernym wzrostem temperatury.
Istota problemu polega na tym, że nie każdy z elementów budowlanych ma w stanie naturalnym zagwarantowane wymagane parametry w określonym czasie działania pożaru. Dotyczy to w szczególności elementów konstrukcyjnych, takich jak konstrukcje stalowe, które pod wpływem wysokiej temperatury szybko tracą nośność, przejść instalacyjnych naruszających ciągłość przegród oddzielenia pożarowego, a także przegród lekkich, rozwiązań modułowych oraz technologii optymalizowanych kosztowo, które bez dodatkowych zabezpieczeń nie spełniają wymaganych klas odporności ogniowej.
Z tego względu spełnienie wymagań określonych w Warunkach Technicznych bardzo często nie polega na doborze jednego „odpornego” materiału, lecz na zastosowaniu odpowiednich rozwiązań technicznych, które pozwalają uzyskać wymagane parametry w warunkach pożaru.
I właśnie w tym miejscu kluczową rolę odgrywają bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe – systemy i wyroby, których zadaniem jest:
- zapewnienie wymaganej nośności konstrukcji,
- zachowanie ciągłości przegród oddzielenia pożarowego,
- ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu pomiędzy strefami pożarowymi.
Istotą biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych jest fakt, że działają one bez konieczności aktywacji, w przeciwieństwie do czynnych systemów ochrony przeciwpożarowej. Zagadnieniom związanym z zabezpieczeniami czynnymi poświęcony zostanie odrębny artykuł.
Rodzaje biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych
Na podstawie przyjętych rozwiązań projektowych oraz stosowanych systemów, bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe można podzielić na kilka podstawowych grup.
Zabezpieczenia elementów konstrukcyjnych
Do tej grupy zalicza się rozwiązania mające na celu zapewnienie wymaganej nośności konstrukcji (R) w warunkach pożaru. Stosowane są w sytuacjach, gdy element konstrukcyjny samodzielnie nie spełnia wymaganej klasy odporności ogniowej.
W praktyce obejmują one:
- zabezpieczenia konstrukcji stalowych (słupy, belki, dźwigary),
- zabezpieczenia elementów żelbetowych,
- zabezpieczenia konstrukcji drewnianych.
Realizowane są m.in. poprzez:
- Obudowy ogniochronne – wykonane z wełny mineralnej (np. CONLIT), z płyt gipsowo-kartonowych ogniochronnych GKF (np. Siniat lub Rigips), wermikulitowych (np. Grenamat AS) oraz perlitowych lub krzemianowo-wapniowych (np. PROMAT).
- Natryski ogniochronne – stosowane w formie granulatu wełny mineralnej, natrysków perlitowych lub betonowych (tzw. torkretowanie konstrukcji żelbetowych).
- Farby i powłoki pęczniejące – termoaktywne systemy ogniochronne, które pod wpływem temperatury (zazwyczaj powyżej 150–200°C) ulegają kontrolowanej reakcji chemicznej. W jej wyniku substancje spieniające uwalniają gazy, które powodują wielokrotne zwiększenie objętości powłoki i jej przekształcenie w grubą, porowatą warstwę zwęgliny o wysokich właściwościach termoizolacyjnych.
- Impregnaty – stosowane np. do drewna (preparaty typu FOBOS), ograniczające zapłon i rozprzestrzenianie się ognia po powierzchni materiału.
Oddzielenia przeciwpożarowe
Oddzielenia przeciwpożarowe stanowią podstawowy element ograniczający rozprzestrzenianie się pożaru w budynku. Ich zadaniem jest zapewnienie wymaganej szczelności (E) oraz izolacyjności (I), a w przypadku elementów nośnych również nośności (R).
Do tej grupy należą:
- ściany oddzielenia pożarowego, (murowane, żelbetowe, z płyt warstwowych lub konstrukcji szkieletowej gipsowo-kartonowej)
- stropy oddzielenia pożarowego, (żelbetowe lub systemowe drewniane z obudową)
- obudowy szybów i klatek schodowych, (murowane, betonowe, lub z lekkiej zabudowy szachtowej)
- wydzielenia stref pożarowych. (j.w.)
Kluczowe znaczenie ma tu ciągłość przegrody oraz zgodność zastosowanego rozwiązania z klasyfikacją odporności ogniowej.
Zabezpieczenia przejść instalacyjnych
Każde przejście instalacyjne przez przegrodę o określonej klasie odporności ogniowej stanowi potencjalne miejsce osłabienia jej parametrów. Z tego względu przejścia te wymagają zastosowania dedykowanych rozwiązań uszczelniających.
W tej grupie mieszczą się:
- przejścia instalacji rurowych, np. powłoki, opaski pęczniejące i klapy topikowe
- przejścia instalacji kablowych, np. powłoki i opaski pęczniejące
- przejścia mieszane (kable + rury),
- dylatacje i szczeliny konstrukcyjne np. PFC Corofil
Zadaniem tych zabezpieczeń jest zachowanie wymaganej klasy EI przegrody pomimo jej perforacji przez instalacje.
Zamknięcia przeciwpożarowe
Zamknięcia przeciwpożarowe stosuje się w otworach występujących w przegrodach oddzielenia pożarowego. Ich rolą jest utrzymanie wymaganych parametrów odporności ogniowej w miejscach, gdzie ciągłość przegrody jest celowo przerwana.
Do tej grupy należą:
- drzwi przeciwpożarowe,
- bramy przeciwpożarowe,
- klapy przeciwpożarowe,
- przepustnice i zamknięcia w kanałach instalacyjnych.
Zamknięcia te muszą być dobrane zarówno pod względem klasy odporności ogniowej, jak i sposobu użytkowania danego obiektu.
Zamknięcia dymoszczelne i elementy ograniczające rozprzestrzeniania się dymu
Zamknięcia dymoszczelne oraz elementy ograniczające rozprzestrzenianie się dymu mają za zadanie kontrolować przepływ gazów pożarowych, w szczególności na drogach ewakuacyjnych oraz pomiędzy strefami pożarowymi.
Do tej grupy rozwiązań zalicza się w szczególności:
- drzwi dymoszczelne (klasa S)
- kurtyny dymowe (z blach lub tkanin)
- przegrody dymowe,
- uszczelnienia obwodowe i progowe w elementach zamknięć.
Ich podstawową funkcją nie jest przenoszenie obciążeń ani zapewnienie izolacyjności cieplnej, lecz ograniczenie przepływu dymu w początkowej fazie pożaru, kiedy ewakuacja jest najbardziej intensywna.
Materiały budowlane i wykończeniowe a reakcja na ogień
Uzupełnieniem biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych są materiały budowlane i wykończeniowe o określonych właściwościach w zakresie reakcji na ogień. Ich dobór wpływa na:
- tempo rozwoju pożaru,
- ilość wydzielanego dymu,
- możliwość bezpiecznej ewakuacji.
Dotyczy to m.in.:
- okładzin ściennych i sufitowych,
- izolacji termicznych,
- wykładzin i okładzin podłogowych.
Podsumowanie techniczne
Powyższe grupy rozwiązań tworzą kompletny system biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych, którego zadaniem jest zapewnienie wymaganych parametrów odporności ogniowej budynku jako całości. Każdy z tych elementów działa niezależnie, ale dopiero ich łączne, prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie pozwala spełnić wymagania przepisów techniczno-budowlanych. Należy przy tym podkreślić, że skuteczność biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych zależy nie tylko od doboru właściwego rozwiązania, lecz również od jego prawidłowego wykonania, udokumentowania oraz utrzymania w trakcie eksploatacji obiektu.
Comments powered by CComment